Kanserde Ağrı Neden Olur?
Kanser ağrısı, kanser hastalarında sık karşılaşılan ve yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilen bir sorundur. Ağrının nedeni her hastada aynı değildir.
Kanser; kemiğe, sinirlere, kaslara veya iç organlara yayıldığında ağrıya neden olabilir. Ayrıca kanser tedavileri, ameliyatlar ve uzun süre hareketsiz kalma da ağrıya yol açabilir. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), kanser ağrısının nedenini doğru belirlemenin tedavinin seçimi açısından çok önemli olduğunu belirtmektedir.
Bu nedenle “kanser ağrısı” tek tip bir ağrı değildir. Ağrının nereden kaynaklandığını anlamak, doğru tedaviyi seçmenin ilk adımıdır.
Kanser ağrısının en sık nedenleri nelerdir?
1. Kanserin kemiğe yayılması
Kanser hücrelerinin kemiğe yayılmasına kemik metastazı denir.
Kemik metastazı, kanser hastalarında önemli ağrı nedenlerinden biridir. Özellikle omurga, kalça, leğen kemiği ve kaburgalarda ağrı görülebilir.
Ağrı genellikle;
- Derin ve sürekli bir ağrı,
- Gece artan ağrı,
- Hareket etmekle şiddetlenen ağrı
şeklinde olabilir.
Kemik metastazı kemiği zayıflatırsa kırık riski de artabilir.
Kemik metastazına bağlı ağrının tedavisinde kanserin kendi tedavisinin yanında ağrı kesici ilaçlar, uygun hastalarda radyoterapi ve bazı kemik güçlendirici tedaviler kullanılabilir.
2. Kanserin sinirlere baskı yapması
Kanserin büyüdüğü bölgede bulunan sinirlere baskı yapması sinir kaynaklı ağrıya neden olabilir.
Örneğin omurgaya yayılan bir kanser, omurilikten çıkan sinirlere baskı yaparsa belden bacağa vuran ağrı, yanma, uyuşma veya elektrik çarpması gibi şikâyetler ortaya çıkabilir.
WHO, omurga metastazına bağlı sinir kökü baskısını kanser kaynaklı sinir ağrısının önemli örneklerinden biri olarak tanımlamaktadır.
Sinir baskısı ilerlediğinde kaslarda güç kaybı veya idrar-dışkı kontrolünde bozulma gibi ciddi belirtiler ortaya çıkabilir. Böyle bir durumda acil tıbbi değerlendirme gerekir.
3. Kanserin sinirin kendisine zarar vermesi
Bazen kanser yalnızca sinire baskı yapmakla kalmaz, sinirin bulunduğu bölgeye ilerleyerek sinirin kendisini etkileyebilir.
Bu durumda ağrı;
- Yanma,
- Elektrik çarpması,
- İğnelenme,
- Uyuşma,
- Aşırı hassasiyet
şeklinde hissedilebilir.
Bu tip ağrılara sinir kaynaklı ağrı (nöropatik ağrı) denir.
Sinir ağrısında kullanılan tedaviler, normal ağrı kesicilerden farklı olabilir. Bazı hastalarda sinir ağrısını azaltan özel ilaçlar ve girişimsel ağrı tedavileri kullanılabilir. WHO da kanser ağrısında gerektiğinde yardımcı ilaçların kullanılmasını önermektedir.
4. Kanserin iç organlara baskı yapması
Kanserin bulunduğu organda büyümesi veya çevresindeki dokulara yayılması da ağrıya neden olabilir.
Örneğin karaciğer çevresindeki dokuların gerilmesi, karın içinde ağrı oluşturabilir.
Akciğer, mide, bağırsak, pankreas veya başka organlarda bulunan tümörler de bulundukları bölgeye göre farklı ağrılara yol açabilir.
Bu ağrı bazen tümörün bulunduğu yerde değil, başka bir bölgede hissedilebilir. Buna halk arasında “yansıyan ağrı” denebilir.
5. Kanserin kas ve yumuşak dokulara yayılması
Kanserin kaslara veya diğer yumuşak dokulara yayılması da ağrı oluşturabilir.
Tümörün bulunduğu bölgede baskı, gerginlik, şişlik veya hareketle artan ağrı görülebilir.
Bazen tümörün çevresindeki dokularda oluşan iltihabi reaksiyon da ağrının artmasına katkıda bulunabilir.
6. Kanser tedavisinin kendisi ağrıya neden olabilir
Kanser tedavisi ağrının önemli nedenlerinden biri de olabilir.
Örneğin;
- Ameliyat sonrası ağrı,
- Ameliyat bölgesinde uzun süre devam eden sinir ağrısı,
- Bazı kemoterapi ilaçlarına bağlı el ve ayaklarda yanma ve uyuşma,
- Radyoterapi sonrasında oluşan doku hasarı
ağrıya neden olabilir.
Bu nedenle kanser hastasında yeni başlayan her ağrının “kanser ilerledi” anlamına gelmediğini bilmek önemlidir.
7. Uzun süre yatmaya bağlı ağrılar
İleri hastalık dönemlerinde veya uzun süre yatağa bağımlı kalındığında kaslar zayıflayabilir.
Hareketsizlik;
- Kas ağrılarına,
- Eklem sertliğine,
- Yatak yaralarına,
- Kabızlığa,
- Genel vücut ağrılarına
neden olabilir.
Bu ağrılar doğrudan kanserden kaynaklanmasa bile hastanın yaşam kalitesini ciddi şekilde etkileyebilir.
Kanser ağrısı neden bazen çok şiddetlidir?
Kanser hastasında aynı anda birden fazla ağrı nedeni bulunabilir.
Örneğin bir hastada kemiğe yayılan kanser nedeniyle kemik ağrısı, aynı zamanda sinire baskı nedeniyle yanma ve elektrik çarpması şeklinde sinir ağrısı bulunabilir.
Bu nedenle yalnızca “ağrının ne kadar şiddetli olduğu” değil, ağrının nasıl olduğu ve nereden kaynaklandığı da önemlidir.
WHO, kanser hastalarında birden fazla ağrı mekanizmasının aynı anda bulunabileceğini belirtmektedir.
Kanser ağrısı nasıl değerlendirilir?
Öncelikle hastanın ağrısı ayrıntılı olarak değerlendirilir.
Doktorunuz;
- Ağrının nerede olduğunu,
- Ne zamandır devam ettiğini,
- Sürekli mi yoksa aralıklı mı olduğunu,
- Hareketle artıp artmadığını,
- Yanma veya elektrik çarpması gibi bir özellik taşıyıp taşımadığını,
- Gece uykudan uyandırıp uyandırmadığını,
- Hangi ilaçların ağrıyı azalttığını
değerlendirir.
Gerektiğinde MR, bilgisayarlı tomografi, PET/BT veya diğer görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.
Amaç yalnızca ağrıyı bastırmak değil, ağrının nedenini bulmaktır.
Kanser ağrısı tedavi edilebilir mi?
Evet. nın büyük bölümü kontrol altına alınabilir.
Tedavi, ağrının nedenine göre değişir.
Kanserin kendisine yönelik tedaviler, ağrı kesici ilaçlar, sinir ağrısına yönelik ilaçlar, radyoterapi ve gerektiğinde girişimsel ağrı tedavileri birlikte kullanılabilir. WHO, kanser ağrısının ilaçlar ve diğer uygun tedavilerle çoğu hastada önemli ölçüde rahatlatılabileceğini belirtmektedir.
Özellikle kemik metastazına bağlı ağrılarda radyoterapi ve bazı kemik hedefli tedaviler önemli seçeneklerdir.
İlaçlarla yeterli rahatlama sağlanamayan seçilmiş hastalarda ise ağrı tedavisi uzmanları tarafından sinir blokları, nöroliz, radyofrekans ve diğer girişimsel yöntemler değerlendirilebilir.
Kanser hastasının ağrı çekmesi normal midir?
Hayır.
Kanser hastalarında ağrı sık görülebilir ancak “kanser olduğu için ağrı çekmesi normaldir” düşüncesi doğru değildir.
Ağrı tedavi edilmesi gereken bir belirtidir.
Dünya Sağlık Örgütü, kanser bakımında ağrı ve diğer belirtilerin kontrol edilmesini yaşam kalitesinin önemli bir parçası olarak kabul etmektedir.
Kısaca
Kanser ağrısının birçok farklı nedeni olabilir:
- Kemiğe yayılma
- Sinirlere baskı
- Sinirlerin doğrudan etkilenmesi
- İç organlara baskı
- Kas ve diğer dokulara yayılma
- Ameliyat ve diğer kanser tedavileri
- Uzun süre hareketsiz kalmaya bağlı kas ve eklem ağrıları
Bu nedenle her kanser ağrısının tedavisi aynı değildir.
Ağrının kaynağı doğru belirlendiğinde, kanser tedavisine ek olarak uygun ağrı tedavileriyle hastanın daha rahat hareket etmesi, uyuması ve günlük yaşamını sürdürmesi sağlanabilir