Kanser Ağrısı İlaçlarla Nasıl Tedavi Edilir?
Kanser ağrısı, hastalığın kendisinden veya uygulanan tedavilerden kaynaklanabilir. Ağrı; kemiğe yayılma, sinirlere baskı, iç organların etkilenmesi, ameliyat, kemoterapi veya radyoterapi gibi farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.
Kanser hastasının ağrı çekmesi kaçınılmaz değildir. Ağrının nedeni belirlendiğinde, uygun ilaçlarla çoğu hastada önemli ölçüde rahatlama sağlanabilir.
Tedavide amaç yalnızca ağrıyı azaltmak değil; hastanın uyuyabilmesi, hareket edebilmesi, yemek yiyebilmesi ve günlük yaşamını mümkün olduğunca sürdürebilmesidir.
Kanser ağrısında hangi ilaçlar kullanılır?
Kanser ağrısında tek bir ağrı kesici herkes için uygun değildir. İlaç seçimi ağrının şiddetine, nedenine, hastanın genel durumuna ve kullandığı diğer ilaçlara göre yapılır.
Hafif ağrılarda ağrı kesiciler
Hafif ağrılarda parasetamol gibi ağrı kesiciler kullanılabilir.
Bazı hastalarda ibuprofen, naproksen veya benzeri iltihap ve ağrı azaltıcı ilaçlar tercih edilebilir.
Özellikle kemik kaynaklı ağrılarda bu ilaçlar faydalı olabilir. Ancak mide, böbrek, karaciğer, kalp-damar hastalıkları ve kanama riski gibi durumlar nedeniyle her hastaya uygun değildir.
Orta ve şiddetli kanser ağrısında güçlü ağrı kesiciler
Ağrı şiddetliyse veya basit ağrı kesiciler yeterli olmuyorsa opioid adı verilen güçlü ağrı kesiciler kullanılabilir.
Bunların arasında;
- Morfin
- Oksikodon
- Fentanil
- Hidromorfon
- Metadon
gibi ilaçlar bulunur.
Hangi ilacın kullanılacağı hastanın durumuna göre belirlenir.
Morfin, kanser ağrısında kullanılan önemli ve etkili ilaçlardan biridir. Morfin kullanmak, hastalığın son dönemine gelindiği anlamına gelmez. Gerektiğinde tedavinin farklı aşamalarında kullanılabilir.
“Morfin bağımlılık yapar mı?”
Bu, kanser hastalarının en sık sorduğu sorulardan biridir.
Doktor kontrolünde, ağrı tedavisi amacıyla kullanılan opioid ilaçlarda bağımlılık riski, hastaların düşündüğünden daha farklı değerlendirilir.
Ancak opioidler güçlü ilaçlardır ve doktorun önerdiği doz ve şekilde kullanılmalıdır.
Tedavi sırasında uyku hali, bulantı, kabızlık ve baş dönmesi gibi yan etkiler görülebilir. Özellikle uzun süre kullanıldığında dozun hastanın ihtiyacına göre düzenlenmesi gerekir.
Kanser ağrısında ilaçlar nasıl seçilir?
Kanser ağrısında klasik olarak ağrının şiddetine göre basamaklı bir tedavi yaklaşımı kullanılır.
1. Hafif ağrı
Parasetamol veya uygun hastalarda diğer ağrı kesiciler kullanılabilir.
2. Orta şiddette ağrı
Daha güçlü ağrı kesiciler ve gerektiğinde yardımcı ilaçlar tedaviye eklenebilir.
3. Şiddetli ağrı
Morfin, oksikodon, fentanil gibi güçlü opioidler kullanılabilir.
Ancak günümüzde tedavi yalnızca ağrının şiddetine göre değil, ağrının nedenine ve türüne göre kişiselleştirilmektedir.
Sinir ağrısında normal ağrı kesiciler yeterli olmayabilir
Kanser bazen sinirlere baskı yapabilir veya sinirleri doğrudan etkileyebilir.
Bu durumda ağrı;
- Yanma,
- Elektrik çarpması,
- İğnelenme,
- Uyuşma,
- Şimşek çakar gibi ağrı
şeklinde olabilir.
Bu tür ağrılara sinir kaynaklı ağrı denir.
Sinir kaynaklı ağrıda yalnızca morfin veya diğer klasik ağrı kesiciler yeterli olmayabilir. Doktorun uygun görmesi halinde gabapentin, pregabalin, duloksetin veya bazı antidepresan grubu ilaçlar gibi sinir ağrısını azaltan ilaçlar tedaviye eklenebilir.
Kemiklere yayılan kanser ağrısında hangi ilaçlar kullanılır?
Kanserin kemiğe yayılması kemik metastazı olarak adlandırılır ve ciddi ağrıya neden olabilir.
Bu durumda ağrı kesicilerin yanında, hastanın durumuna göre kemiklerin zayıflamasını ve kemik kaynaklı sorunları azaltmaya yönelik özel ilaçlar kullanılabilir.
Bunlar arasında zoledronik asit ve denosumab gibi ilaçlar bulunur.
Bu ilaçların kullanımı hastanın böbrek fonksiyonları, kan değerleri, diş sağlığı ve diğer özellikleri değerlendirilerek planlanır.
Kanser ağrısında kortizon kullanılır mı?
Bazı kanser hastalarında kortizon grubu ilaçlar kullanılabilir.
Özellikle tümörün çevresinde oluşan şişlik ve baskının ağrıya katkıda bulunduğu durumlarda faydalı olabilir.
Örneğin bazı hastalarda beyin veya omurilik çevresindeki baskıya bağlı belirtilerin azaltılmasında kortizon tedavisi önemli olabilir.
Ancak kortizonun uzun süre ve kontrolsüz kullanılması çeşitli yan etkilere neden olabileceğinden doktor kontrolünde kullanılmalıdır.
Ağrı birden artarsa ne yapılır?
Kanser hastalarında sürekli devam eden ağrıya ek olarak aniden ortaya çıkan veya kısa süreli şiddetlenen ağrı atakları olabilir.
Buna atak ağrısı denebilir.
Bu durumlarda hastanın sürekli kullandığı ağrı kesiciye ek olarak, doktor tarafından önceden belirlenmiş hızlı etkili ek ağrı kesici kullanılabilir.
Özellikle bu atakların sıklaşması, mevcut ağrı tedavisinin yeniden değerlendirilmesini gerektirebilir.
Kanser ağrısında ilaçların yan etkileri nasıl azaltılır?
Güçlü ağrı kesicilerin en sık görülen yan etkilerinden biri kabızlıktır.
Bu nedenle opioid başlayan hastalarda kabızlığın önlenmesi ve tedavisi de planlanmalıdır.
Bulantı, kusma, uyku hali, baş dönmesi ve ağız kuruluğu gibi yan etkiler de görülebilir.
İlaç dozu veya kullanılan ilaç değiştirilerek bu sorunların azaltılması mümkün olabilir.
Ağrı kesicinin yan etkisi varsa ilacı kendi kendinize kesmek yerine doktorunuza başvurmanız gerekir.
Ağrı kesici kullanırken nelere dikkat edilmelidir?
Kanser ağrısında ilaç tedavisi mutlaka kişiye özel planlanmalıdır.
Özellikle;
- Böbrek veya karaciğer hastalığı,
- Mide ülseri veya kanama,
- Kalp hastalığı,
- Kan sulandırıcı ilaç kullanımı,
- Uyku sırasında solunum problemi,
- Başka güçlü sakinleştirici ilaçların kullanılması
gibi durumlar doktor tarafından dikkate alınmalıdır.
Başkasına yazılmış güçlü ağrı kesiciler kullanılmamalıdır.
İlaçlar ağrıyı tamamen geçirmezse ne yapılabilir?
Bazı hastalarda, doğru ilaçlar ve uygun dozlara rağmen ağrı yeterince kontrol edilemeyebilir.
Bu durumda tedavinin yeniden değerlendirilmesi gerekir.
Ağrının kaynağına göre;
çölyak sinir bloğu veya nörolizi, splanknik sinir bloğu, hipogastrik sinir bloğu veya nörolizi, epidural tedaviler, intratekal ilaç uygulamaları ve diğer girişimsel ağrı tedavileri seçilmiş hastalarda gündeme gelebilir.
Amaç mümkün olduğunca ağrıyı azaltırken ilaçların yan etkilerini de kontrol altında tutmaktır.
Kısaca
Kanser ağrısı tedavi edilebilir bir sorundur.
Hafif ağrılarda basit ağrı kesiciler, daha şiddetli ağrılarda ise morfin, oksikodon ve fentanil gibi güçlü ağrı kesiciler kullanılabilir.
Sinir kaynaklı ağrılarda farklı ilaçlar, kemiğe yayılan kanser ağrısında ise ağrı kesicilere ek olarak kemiğe yönelik özel tedaviler kullanılabilir.
İlaçlarla ağrı yeterince kontrol altına alınamıyorsa sinir blokları, nöroliz ve diğer girişimsel ağrı tedavileri değerlendirilebilir.
Tedavinin amacı hastayı gereksiz yere ağrı içinde bırakmamak ve mümkün olan en iyi ağrı kontrolünü, en az yan etkiyle sağlamaktır.