Vasküler Ağrı Nedir? Damar Kaynaklı Ağrıların Nedenleri ve Tedavisi
Vasküler ağrı, atardamar veya toplardamarlardaki hastalıklar nedeniyle ortaya çıkan ağrıdır. Halk arasında damar kaynaklı ağrı olarak bilinir.
Özellikle bacaklarda görülen ağrı her zaman bel fıtığı, kas veya eklem kaynaklı değildir. Dolaşım bozuklukları da bacaklarda ağrı, yanma, ağırlık ve kramp şikâyetlerine neden olabilir.
Bu nedenle özellikle yürümekle ortaya çıkan ve dinlenmekle geçen bacak ağrılarında damar hastalıklarının da değerlendirilmesi önemlidir.
Vasküler Ağrının Başlıca Nedenleri
Periferik Arter Hastalığı
Bacaklara kan taşıyan atardamarların daralması veya tıkanması, özellikle ileri yaşlarda ve damar hastalığı risk faktörleri bulunan kişilerde görülebilir.
Bu duruma periferik arter hastalığı denir.
En tipik şikâyetlerden biri, kişinin belirli bir mesafe yürüdükten sonra baldırında veya bacağında ağrı başlaması ve durup dinlendiğinde ağrının geçmesidir.
Buna intermittan kladikasyon (damarsal topallama) adı verilir.
Hastalar bunu çoğu zaman şöyle tarif eder:
“Bir süre yürüyünce baldırım ağrıyor, durunca geçiyor.”
Hastalığın ilerlemiş durumlarında istirahatte, özellikle geceleri ortaya çıkan ayak ağrısı görülebilir.
Ayakta soğukluk, renk değişikliği, iyileşmeyen yaralar veya parmaklarda yara oluşması daha ileri damar hastalığının belirtileri olabilir.
Kronik Ekstremite İskemisi
Bacağa giden kan akımının ciddi derecede azalması durumunda kritik iskemi veya güncel terminolojiyle kronik ekstremiteyi tehdit eden iskemi gelişebilir.
Bu durumda:
- İstirahatte şiddetli ağrı
- Gece artan ayak ağrısı
- Ayağı aşağı sarkıtınca rahatlama
- Ayakta soğukluk
- Solukluk veya morarma
- İyileşmeyen yaralar
görülebilir.
Bu tablo yalnızca ağrı tedavisiyle geçiştirilebilecek bir durum değildir. Öncelikle damar cerrahisi veya kardiyovasküler değerlendirme gerekir.
Akut Damar Tıkanıklığı
Atardamarın aniden tıkanması ciddi ve acil bir durumdur.
Ani başlayan şiddetli bacak ağrısına:
- Ayağın soğuması
- Soluklaşma veya morarma
- Nabız alınamaması
- Uyuşma
- Hareket kaybı
eşlik edebilir.
Bu belirtiler varsa acil tıbbi değerlendirme gerekir.
Toplardamar Hastalıklarına Bağlı Ağrı
Vasküler ağrının bir diğer nedeni toplardamar hastalıklarıdır.
Kronik venöz yetmezlik, toplardamarların kanı kalbe yeterince iyi taşıyamaması sonucunda bacaklarda kanın göllenmesine neden olabilir.
Bacaklarda:
- Ağrı
- Dolgunluk
- Ağırlık hissi
- Yanma
- Şişlik
görülebilir.
Şikâyetler genellikle uzun süre ayakta kalmakla artar, bacağı yukarı kaldırmak veya dinlenmekle azalabilir.
Varisler de venöz dolaşım bozukluğuna eşlik edebilir.
Derin Ven Trombozu
Derin ven trombozu (DVT), özellikle bacağın derin toplardamarlarında pıhtı oluşmasıdır.
Tek bacakta ani veya giderek artan:
- Şişlik
- Ağrı
- Hassasiyet
- Isı artışı
- Kızarıklık
görülebilir.
DVT önemli bir sağlık problemidir çünkü pıhtının akciğerlere gitmesi pulmoner emboliye yol açabilir.
Ani nefes darlığı, göğüs ağrısı, çarpıntı veya kanlı öksürük gibi belirtiler gelişirse acil yardım gerekir.
Vasküler Ağrı ile Sinir Ağrısı Nasıl Ayırt Edilir?
Bacak ağrısının nedenini anlamak her zaman kolay değildir.
Sinir kaynaklı ağrıda yanma, elektriklenme, uyuşma ve karıncalanma daha ön planda olabilir. Belden bacağa doğru yayılan ağrı ve belirli hareketlerle artış görülebilir.
Damar kaynaklı ağrıda ise ağrının yürümekle ortaya çıkması ve dinlenmekle azalması önemli bir ipucudur.
Ancak iki durum aynı hastada birlikte de bulunabilir.
Bu nedenle özellikle uzun süren bacak ağrılarında yalnızca MR’a bakarak veya ağrıyı “bel fıtığı” olarak kabul ederek tedaviye başlamak doğru olmayabilir.
Vasküler Ağrı Nasıl Teşhis Edilir?
Damar kaynaklı ağrıdan şüphelenildiğinde öncelikle ayrıntılı muayene yapılır.
Gerekli durumlarda:
- Ayak ve bacak nabızlarının değerlendirilmesi
- Doppler ultrasonografi
- Ayak bileği-kol indeksi (ABI)
- BT veya MR anjiyografi
- Gerekli durumlarda klasik anjiyografi
kullanılabilir.
Hangi tetkikin gerekli olduğu hastanın şikâyetlerine ve muayene bulgularına göre belirlenir.
Vasküler Ağrı Nasıl Tedavi Edilir?
Damar kaynaklı ağrının tedavisinde öncelikle damar hastalığının kendisi tedavi edilmelidir.
Periferik Arter Hastalığında Tedavi
Damar hastalığının derecesine göre:
- Sigaranın bırakılması
- Düzenli yürüyüş ve egzersiz programı
- Kolesterol ve tansiyon kontrolü
- Diyabetin kontrolü
- Antiplatelet ilaçlar
- Damar hastalığına yönelik diğer ilaçlar
kullanılabilir.
İleri damar darlıklarında anjiyoplasti ve stent veya uygun hastalarda bypass cerrahisi uygulanabilir.
Venöz Hastalıklarda Tedavi
Kronik venöz yetmezlikte:
- Hareket ve egzersiz
- Bacağı yüksekte tutma
- Uygun hastalarda varis çorapları
- Kilo kontrolü
- Venöz yetmezliğin nedenine yönelik tedaviler
uygulanabilir.
Gerekli hastalarda damar içi girişimler veya cerrahi yöntemler değerlendirilebilir.
Vasküler Ağrıda Girişimsel Ağrı Tedavileri
Bazı hastalarda damar hastalığının kendisine yönelik tedavilere rağmen ağrı devam edebilir.
Özellikle kronik iskemiye bağlı, tedavi seçenekleri sınırlı veya dirençli ağrılarda, hastanın damar durumu ve genel sağlık durumu değerlendirilerek girişimsel ağrı tedavileri gündeme gelebilir.
Sempatik Bloklar
Sempatik sinir sistemi damarların büzülüp genişlemesinde ve ağrı mekanizmalarında rol oynar.
Bu nedenle uygun hastalarda:
- Lomber sempatik blok
- Stellat ganglion bloğu
gibi uygulamalar değerlendirilebilir.
Özellikle ekstremitelerde dolaşım bozukluğu ile birlikte seyreden bazı kronik ağrı tablolarında sempatik bloklar ağrının azaltılmasına yardımcı olabilir.
Ancak damarın mekanik olarak tıkalı olduğu bir hastada sempatik blok damar tıkanıklığını açmaz. Öncelikle damar hastalığının kendisine yönelik tedavi yapılmalıdır.
Radyofrekans Tedavileri
Bazı kronik vasküler ağrı tablolarında sempatik sinir sisteminin ağrı mekanizmasındaki rolü nedeniyle, seçilmiş hastalarda daha uzun süreli etki amacıyla radyofrekans uygulamaları değerlendirilebilir.
Özellikle daha önce uygulanan sempatik bloktan belirgin fayda gören uygun hastalarda bu seçenek gündeme gelebilir.
Tedavinin uygulanıp uygulanmayacağı hastanın damar hastalığının türüne ve ağrının mekanizmasına göre belirlenir.
Nörolitik Bloklar
İleri evre kanser hastalarında damar ve sinir yapılarına yayılan veya damar çevresindeki sinir ağlarından kaynaklanan dirençli ağrılarda, uygun hastalarda nörolitik bloklar değerlendirilebilir.
Çölyak pleksus, splanknik sinirler, hipogastrik pleksus veya ganglion impar gibi sinir yapılarının nörolizi bazı kanser ağrılarında kullanılabilir.
Bu işlemler damar hastalığının kendisini tedavi etmez; ağrının sinirsel iletimini azaltmayı amaçlar.
Vasküler Ağrıda En Önemli Nokta
Bacak ağrısı her zaman bel fıtığı değildir.
Özellikle yürümekle başlayan ve dinlenmekle geçen bacak ağrılarında damar hastalığı mutlaka akılda tutulmalıdır.
Benzer şekilde tek bacakta ani şişlik ve ağrı toplardamar pıhtısının, ani ve çok şiddetli ağrı ile birlikte ayağın soğuması veya renk değiştirmesi ise akut damar tıkanıklığının belirtisi olabilir.
Bu durumlarda yalnızca ağrı kesici veya girişimsel ağrı tedavisi uygulamak doğru yaklaşım değildir. Öncelikle damar hastalığının tanısı konulmalı ve nedene yönelik tedavi yapılmalıdır.
Özetle
Vasküler ağrı; atardamar hastalıkları, toplardamar yetmezliği, damar tıkanıklıkları ve bazı kanserlere bağlı damar-sinir tutulumu gibi farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.
Tedavide öncelik damar hastalığının düzeltilmesidir. Bunun yanında uygun hastalarda sempatik bloklar, radyofrekans uygulamaları ve diğer girişimsel ağrı tedavileri ağrı kontrolünün bir parçası olarak değerlendirilebilir.
Doğru tanı, doğru tedavinin ilk adımıdır. Dr. Erkan TEYİN