Faset Eklem Radyofrekans Tedavisi Nedir?
Boyun, Sırt ve Bel Bölgesindeki Faset Eklem Ağrısı
Faset eklem radyofrekans tedavisi (faset RF), omurganın boyun, sırt ve bel bölgelerinde bulunan küçük omurga eklemlerinden kaynaklanan kronik ağrıların tedavisinde kullanılan girişimsel bir ağrı tedavisidir.
Faset eklemler, omurların arka tarafında bulunan ve omurganın hareket etmesine yardımcı olan küçük eklemlerdir. Bu nedenle hastalara faset eklemler basitçe “omurganın arka tarafındaki küçük omurga eklemleri” olarak anlatılabilir.
Halk arasında “faset RF”, “faset sinir yakma”, “faset eklem yakma” veya “bel-boyun ağrısı için radyofrekans tedavisi” gibi ifadeler kullanılabilir.
Tıbbi olarak ise işlem, faset eklemlerden gelen ağrı sinyallerini taşıyan küçük sinir dallarının, radyofrekans enerjisi kullanılarak kontrollü şekilde etkisizleştirilmesi esasına dayanır.
Amaç siniri rastgele yok etmek değil, faset eklemden gelen ağrı sinyallerinin beyne iletilmesini azaltmaktır.
Faset Eklem Nedir?
Omurgamız yalnızca kemiklerden ve disklerden oluşmaz.
Omurların arka tarafında bulunan küçük eklemler de omurganın hareket etmesine ve dengeli çalışmasına yardımcı olur.
Bu eklemlere faset eklemler denir.
Basit bir ifadeyle faset eklemler, omur kemiklerinin birbirleriyle hareketli şekilde bağlantı kurmasını sağlayan küçük omurga eklemleridir.
Omurganın farklı bölgelerinde farklı faset eklemler bulunur:
- Boyun bölgesindeki faset eklemler
- Sırt bölgesindeki faset eklemler
- Bel bölgesindeki faset eklemler
Yaşlanma, kireçlenme, eklem yüzeylerinin aşınması, geçirilmiş travmalar ve omurgaya uzun süre fazla yük binmesi faset eklemlerde bozulmaya neden olabilir.
Bu değişiklikler bazı kişilerde kronik ağrının kaynaklarından biri haline gelebilir.
Boyun Faset Eklem Ağrısı
Boyundaki faset eklemlerden kaynaklanan ağrı genellikle boyun ve ense bölgesinde hissedilir.
Hastalarda:
- Boyun ağrısı
- Ense ağrısı
- Boyunda tutukluk
- Boyun hareketleriyle artan ağrı
- Omuzlara yayılan ağrı
- Kürek kemiği çevresine yayılan ağrı
görülebilir.
Bazı hastalarda ağrı başın arka bölümüne doğru da yayılabilir.
Özellikle boynu geriye doğru hareket ettirmek veya sağa-sola çevirmek ağrıyı artırabilir.
Ancak kola yayılan elektrik çarpması, uyuşma, karıncalanma veya güç kaybı varsa yalnızca faset eklem ağrısı düşünülmemeli; sinir kökü ve diğer boyun hastalıkları da değerlendirilmelidir.
Sırt Faset Eklem Ağrısı
Sırt bölgesindeki faset eklemler de kronik ağrının kaynağı olabilir.
Sırt faset eklemlerinden kaynaklanan ağrı:
- Kürek kemikleri arasında
- Omurganın bir veya iki yanında
- Sırtın orta bölümünde
- Bazen kaburga çevresine doğru
hissedilebilir.
Ağrı özellikle gövdeyi döndürmek, geriye doğru eğilmek veya uzun süre aynı pozisyonda kalmakla artabilir.
Sırt bölgesindeki faset eklem ağrısı, diğer sırt ağrılarıyla karışabilir.
Özellikle göğse yayılan yeni veya şiddetli ağrılarda kalp, akciğer ve diğer önemli hastalıkların öncelikle değerlendirilmesi gerekir.
Bel Faset Eklem Ağrısı
Bel bölgesindeki faset eklemler, kronik bel ağrısının nedenlerinden biri olabilir.
Bel faset eklem ağrısında:
- Bel ağrısı
- Belde tutukluk
- Kalça çevresinde ağrı
- Uzun süre ayakta kalmakla artan ağrı
- Belin geriye doğru hareket ettirilmesiyle artan ağrı
görülebilir.
Ağrı bazen kalçaya ve uyluğun üst bölümüne doğru yayılabilir.
Ancak dizin altına kadar inen elektriklenme, uyuşma, yanma veya belirgin güç kaybı varsa sinir kökü kaynaklı ağrı da araştırılmalıdır.
Faset Ağrısı ile Fıtık Ağrısı Aynı Değildir
Faset eklem kaynaklı ağrı ile disk fıtığına bağlı sinir ağrısı birbirinden farklıdır.
Bel fıtığında, disk dokusunun sinir kökünü etkilemesi sonucunda belden bacağa doğru yayılan ağrı, uyuşma veya elektriklenme görülebilir.
Boyun fıtığında ise boyundan omuz ve kola doğru yayılan ağrı, uyuşma veya güç kaybı ortaya çıkabilir.
Faset eklem ağrısı ise çoğunlukla omurganın ilgili bölgesinde ve yakın çevresinde hissedilir.
Ancak aynı kişide fıtık, faset eklem kireçlenmesi ve kas kaynaklı ağrı aynı anda bulunabilir.
Bu nedenle yalnızca MR sonucuna bakılarak ağrının kaynağı belirlenmemelidir.
Faset Eklem Ağrısı Nasıl Belirlenir?
Faset eklem ağrısının tanısı yalnızca MR veya tomografi ile konulmaz.
Doktor tarafından:
- Ağrının yeri
- Ağrının yayılımı
- Hangi hareketlerle arttığı
- Fizik muayene
- MR ve diğer görüntüleme sonuçları
birlikte değerlendirilir.
Bazı hastalarda ağrının faset eklem kaynaklı olup olmadığını desteklemek amacıyla tanısal medial dal sinir bloğu yapılabilir.
Tanısal Medial Dal Bloğu Nedir?
Faset eklemlerden gelen ağrı sinyallerini taşıyan küçük sinir dallarına medial dal sinirleri denir.
Tanısal blok sırasında bu sinirlerin çevresine lokal anestezik uygulanır.
İşlem sonrasında hastanın daha önce yaşadığı tipik ağrıda belirgin ve geçici bir azalma olması, ağrının faset eklem kaynaklı olabileceğini destekler.
Bu değerlendirme, uygun hastalarda faset radyofrekans tedavisine karar verilmesine yardımcı olabilir.
Faset Sinir Radyofrekans Tedavisi Nasıl Yapılır?
Faset RF tedavisi genellikle röntgen görüntüleme (skopi) eşliğinde uygulanır.
Ağrının bulunduğu bölgeye göre boyun, sırt veya bel bölgesindeki faset eklemler hedeflenir.
Uygulama bölgesi lokal anestezi ile uyuşturulur.
Daha sonra ince bir radyofrekans iğnesi, görüntüleme eşliğinde faset eklemden gelen ağrı sinyallerini taşıyan küçük sinir dalının bulunduğu bölgeye ilerletilir.
İğnenin doğru konumu kontrol edilir.
Ardından radyofrekans enerjisi uygulanır.
Radyofrekans enerjisi ile kontrollü bir ısı oluşturularak ağrı sinyalinin iletilmesinde rol oynayan küçük sinir dalının işlevinin azaltılması amaçlanır.
Bu nedenle işlem halk arasında “faset sinir yakma” olarak da adlandırılır.
Ancak işlemde amaç rastgele bir siniri yakmak değildir.
Ağrı taşıdığı belirlenen sinir dalına kontrollü ve hedeflenmiş bir tedavi uygulanır.
Faset RF Hangi Bölgelerde Yapılır?
Faset radyofrekans tedavisi omurganın üç ana bölgesinde uygulanabilir:
Boyun Faset RF
Boyun bölgesindeki faset eklemlerden kaynaklanan kronik ağrılarda değerlendirilir.
Sırt Faset RF
Sırt bölgesindeki faset eklemlerden kaynaklanan kronik sırt ağrılarında, uygun hastalarda uygulanabilir.
Bel Faset RF
Bel bölgesindeki faset eklemlerden kaynaklanan kronik bel ağrılarında kullanılan girişimsel tedavi seçeneklerinden biridir.
Her bölgenin anatomisi birbirinden farklıdır. Bu nedenle iğnenin yerleştirilmesi ve işlemin uygulanma şekli bölgeye göre değişir.
Faset RF Kimlere Yapılabilir?
Faset radyofrekans tedavisi özellikle:
- Uzun süredir devam eden boyun ağrısı
- Kronik sırt ağrısı
- Kronik bel ağrısı
- Ağrının faset eklem kaynaklı olduğu düşünülen hastalar
- İlaç, egzersiz ve fizik tedavi gibi tedavilere yeterli yanıt vermeyen hastalar
- Uygun hastalarda tanısal medial dal bloğundan belirgin fayda gören hastalar
için değerlendirilebilir.
Sadece MR’da faset eklemde kireçlenme görülmesi, faset RF yapılması için tek başına yeterli değildir.
Faset RF Bel veya Boyun Fıtığını Tedavi Eder mi?
Hayır.
Faset radyofrekans tedavisi bel veya boyun fıtığını ortadan kaldırmaz.
Fıtığın sinir köküne baskı yapması sonucunda ortaya çıkan sinir ağrılarında farklı tedaviler gerekebilir.
Faset RF’nin hedefi faset eklem kaynaklı ağrıdır.
Bu nedenle hastanın ağrısının fıtıktan mı, faset eklemden mi, kaslardan mı veya başka bir yapıdan mı kaynaklandığının belirlenmesi gerekir.
Faset RF Ağrıyı Tamamen Geçirir mi?
Faset RF’nin amacı ağrıyı azaltmak ve hastanın günlük yaşamını kolaylaştırmaktır.
Ancak her hastada ağrının tamamen ortadan kalkacağı garanti edilemez.
Bir hastada aynı anda birden fazla ağrı kaynağı bulunabilir.
Örneğin:
- Faset eklem ağrısı
- Disk kaynaklı ağrı
- Kas kaynaklı ağrı
- Sakroiliak eklem ağrısı
- Sinir kökü kaynaklı ağrı
aynı kişide birlikte bulunabilir.
Bu nedenle tedavinin başarısında doğru ağrı kaynağının belirlenmesi büyük önem taşır.
Faset RF’nin Etkisi Ne Kadar Sürer?
Tedavinin etkisi kişiden kişiye değişir.
Radyofrekans uygulanan küçük sinir dalı zaman içinde yeniden işlev kazanabilir. Bu nedenle bazı hastalarda ağrı belirli bir süre sonra tekrar ortaya çıkabilir.
Ağrının tekrar başlaması durumunda hasta yeniden değerlendirilmelidir.
Faset RF, faset eklemdeki kireçlenmeyi ortadan kaldırmaz.
Tedavinin amacı, faset eklemden gelen ağrı sinyallerinin iletilmesini azaltmaktır.
Faset RF’nin Riskleri Nelerdir?
Faset radyofrekans tedavisi küçük bir iğne ile uygulanan minimal invaziv bir işlemdir.
Bununla birlikte her tıbbi işlem gibi bazı riskleri vardır.
İşlem sonrasında:
- Uygulama bölgesinde ağrı veya hassasiyet
- Geçici uyuşma veya sinir irritasyonu
- Kanama
- Enfeksiyon
gibi komplikasyonlar görülebilir.
Ciddi komplikasyonlar nadirdir.
Özellikle boyun ve sırt bölgesinde anatomik yapıların yakınlığı nedeniyle işlemin uygun görüntüleme eşliğinde ve deneyimli hekim tarafından yapılması önemlidir.
Kan sulandırıcı ilaç kullanan hastaların bu ilaçları işlem öncesinde mutlaka doktorlarına bildirmeleri gerekir.
Faset RF Sonrasında Ne Yapılır?
Faset RF’nin amacı ağrıyı azaltarak hastanın daha rahat hareket etmesini sağlamaktır.
Ağrı azaldığında:
- Düzenli egzersiz
- Omurga çevresindeki kasların güçlendirilmesi
- Fizik tedavi
- Kilo kontrolü
- Doğru duruş ve hareket alışkanlıkları
uzun dönem sonuçlara katkı sağlayabilir.
Çünkü faset RF ağrı kontrolüne yönelik bir tedavidir; omurgadaki kireçlenmeyi veya yaşa bağlı değişiklikleri ortadan kaldırmaz.
Kısaca
Faset eklem radyofrekans tedavisi, omurganın boyun, sırt ve bel bölgelerinde bulunan küçük omurga eklemlerinden kaynaklanan kronik ağrının tedavisinde kullanılan girişimsel bir yöntemdir.
Halk arasında “faset sinir yakma” olarak bilinse de amaç siniri rastgele yakmak değil, faset eklemden gelen ağrı sinyallerini taşıyan küçük sinir dallarının işlevini kontrollü olarak azaltmaktır.
Boyun, sırt veya bel ağrısının her zaman nedeni faset eklemler değildir.
Bu nedenle tedavinin en önemli aşaması, ağrının gerçekten faset eklem kaynaklı olup olmadığının doğru şekilde değerlendirilmesidir.
Doğru tanı, doğru tedavinin ilk adımıdır.